Uy-joy ijarasi shartnomasi: ijarachi va uy egasining huquqlari, muddat, to'lov va bekor qilish

Kvartira yoki uyni ijaraga olayotgan yoki berayotgan bo'lsangiz, shartnomada nimalar bo'lishi va kimning qanday huquqi borligini bilish nizolarning oldini oladi. Quyida uy-joy ijarasi qoidalari O'zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining amaldagi moddalari asosida tushuntirilgan.

Uy-joy ijarasi shartnomasi nima?

Uy-joy ijarasi shartnomasi bo'yicha uy-joy egasi yoki u vakolat bergan shaxs (ijaraga beruvchi) boshqa tomonga (ijaraga oluvchi) uy-joyni yashash uchun haq evaziga egalik qilish va foydalanishga topshiradi (Fuqarolik kodeksi, 600-modda).

• Shartnoma obyekti — doimiy yashash uchun yaroqli alohida uy-joy: kvartira, uy yoki ularning bir qismi (602-modda).
• Uy-joy ijarasi shartnomasi bo'yicha ijaraga oluvchi faqat fuqaro bo'lishi mumkin (606-modda). Yuridik shaxsga uy-joy boshqa shartnoma asosida berilishi mumkin, lekin u undan faqat fuqarolar yashashi uchun foydalanadi (600-modda).

Shartnoma qanday tuziladi?

• Shartnoma yozma shaklda tuziladi (603-modda).
• Fuqarolar o'rtasida tuzilgan uy-joy ijarasi shartnomasi davlat soliq organlarida hisobga qo'yilishi lozim (603-modda).
• Shartnomada ijaraga oluvchi bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar ko'rsatilishi kerak. Ular uy-joydan foydalanishda ijaraga oluvchi bilan teng huquqqa ega, ularning shartnomani buzgan harakatlari uchun esa ijaraga oluvchi javob beradi (606-modda).

Muddat

• Shartnoma 5 yildan ortiq bo'lmagan muddatga tuziladi. Muddat ko'rsatilmagan bo'lsa — 5 yilga tuzilgan hisoblanadi (612-modda).
• 1 yilgacha bo'lgan ijara — qisqa muddatli ijara. Unga, shartnomada boshqacha belgilanmagan bo'lsa, birga yashovchilar, vaqtincha yashovchilar, ikkilamchi ijara, ijarachini almashtirish va shartnomani uzaytirishdagi imtiyozli huquq haqidagi ayrim qoidalar qo'llanmaydi.
• Muddat tugagach, ijaraga oluvchi yangi muddatga shartnoma tuzishda imtiyozli huquqqa ega. Ijaraga beruvchi faqat uy-joyni kamida bir yil ijaraga bermaslikka qaror qilgan bo'lsa, yangi shartnomadan bosh tortishi mumkin.

Ijara haqi

• Ijara haqi miqdori taraflarning kelishuvi bilan shartnomada belgilanadi; qonunda eng ko'p miqdor belgilangan bo'lsa, undan oshmasligi kerak (611-modda).
• Ijara haqini bir tomonlama o'zgartirish mumkin emas — qonun yoki shartnomada nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. Ya'ni uy egasi «keyingi oydan qimmatroq» deb o'zicha narxni oshira olmaydi, agar shartnomada bunday shart bo'lmasa.
• Haq shartnomadagi muddatlarda, muddat ko'rsatilmagan bo'lsa — har oy to'lanadi.
• Shartnomada boshqacha belgilanmagan bo'lsa, kommunal xizmatlar haqini ijaraga oluvchi o'zi to'laydi (607-modda).

Taraflarning majburiyatlari

Uy egasi (ijaraga beruvchi)

• Doimiy yashash uchun yaroqli bo'sh uy-joy berishi;
• uydan to'g'ri foydalanishni, haq evaziga zarur kommunal xizmatlarni, umumiy mulk va kommunal qurilmalarning ta'mirini ta'minlashi shart (605-modda).

Ijarachi (ijaraga oluvchi)

• Uy-joydan faqat yashash maqsadida foydalanishi, uni saqlashi va yaxshi holda tutishi;
• uy egasining roziligisiz qayta qurmasligi va tuzilishini o'zgartirmasligi;
• ijara haqini o'z vaqtida to'lashi shart (607-modda).

Ta'mir kimning zimmasida?

Shartnomada boshqacha belgilanmagan bo'lsa (610-modda):

• joriy ta'mir — ijarachining zimmasida;
• kapital ta'mir — uy egasining zimmasida.

Uyni qayta jihozlash yashash sharoitini jiddiy o'zgartirsa, ijarachining roziligisiz amalga oshirilmaydi.

Mehmonlar, ikkilamchi ijara va uy sotilsa

• Vaqtincha yashovchilar: ijarachi va birga yashovchilar umumiy kelishuv bilan va uy egasini oldindan xabardor qilib, boshqa shaxslarga bepul yashab turishga ruxsat berishi mumkin. Muddat 6 oydan oshmasligi kerak. Kelishilgan muddat o'tgach yoki, muddat kelishilmagan bo'lsa, talab qo'yilgan kundan boshlab ular ko'pi bilan 7 kun ichida uyni bo'shatishi shart. Jon boshiga uy-joy maydoni normasi buzilsa, uy egasi vaqtincha yashashni taqiqlashi mumkin (609-modda).
• Ikkilamchi ijara (subarenda) faqat uy egasining roziligi bilan, haq evaziga, jon boshiga uy-joy maydoni normasiga rioya qilingan holda va asosiy shartnoma muddatidan oshmaydigan muddatga mumkin. Bunda ijarachi uy egasi oldida javobgarligicha qoladi (613-modda).
• Uy sotilsa yoki egasi o'zgarsa, ijara shartnomasi bekor bo'lmaydi: yangi egasi eski shartlar asosida ijaraga beruvchiga aylanadi (604-modda).

Shartnomani bekor qilish

Ijarachi tashabbusi bilan

Ijarachi o'zi bilan birga doimiy yashovchilarning roziligi bilan, uy egasini 3 oy oldin yozma ogohlantirib, shartnomani istalgan vaqtda bekor qilishi mumkin (615-modda). Shartnoma taraflarning kelishuvi bilan ham bekor qilinadi.

Uy egasi tashabbusi bilan — faqat sud orqali

Uy egasining talabi bilan shartnoma sud tartibida bekor qilinishi mumkin, agar:

• ijarachi uy-joy haqini 6 oy davomida to'lamagan bo'lsa (shartnomada uzoqroq muddat belgilanmagan bo'lsa); qisqa muddatli ijarada esa to'lov muddati ikki martadan ko'p o'tkazib yuborilgan bo'lsa;
• ijarachi yoki u javobgar bo'lgan shaxslar uy-joyni vayron qilsa yoki unga putur yetkazsa;
• uy-joydan g'ayriqonuniy harakatlar uchun foydalanilgan bo'lsa;
• ijarachi uy-joydan maqsadiga ko'ra foydalanmasa yoki qo'shnilarning huquqlarini muntazam buzsa va uy egasining ogohlantirishidan keyin ham davom ettirsa.

Uy-joy yashash uchun yaroqsiz yoki avariya holatiga kelib qolsa, shuningdek uy-joy to'g'risidagi qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollarda istalgan tomon sud orqali shartnomani bekor qilishni talab qilishi mumkin.

Shartnoma bekor qilinsa, ijarachi va uyda yashab turgan boshqa fuqarolar sud qaroriga asosan ko'chirib chiqariladi (616-modda).

Qisqacha

• Shartnoma — yozma, fuqarolar o'rtasida soliq organida hisobga qo'yiladi;
• muddat — ko'pi bilan 5 yil, ko'rsatilmasa 5 yil;
• narxni uy egasi o'zicha oshira olmaydi (shartnomada sharti bo'lmasa);
• joriy ta'mir — ijarachida, kapital ta'mir — uy egasida;
• ijarachi 3 oy oldin ogohlantirib chiqib ketishi mumkin; uy egasi esa faqat sud orqali, qonundagi asoslar bilan chiqarib yubora oladi.

Ushbu maqola umumiy ma'lumot uchun. Aniq vaziyatingiz bo'yicha qaror qabul qilishdan oldin moddalarni lex.uz'da tekshiring yoki yuristga murojaat qiling.

Savolingiz bormi? Ijara bo'yicha vaziyatingizni oddiy so'z bilan yozing — NaSher AI Fuqarolik kodeksi moddalari bilan javob beradi. Telegram'da: @NaSheraibot.