Iste'molchi huquqlari: sifatsiz tovarni qaytarish, almashtirish va pulni qaytarib olish tartibi

Yangi olingan telefon ishlamay qoldimi yoki kiyim birinchi kiyishdayoq yirtildimi? Bunday holatda sotuvchi «bizda qaytarilmaydi» deyishi mumkin, lekin qonun boshqacha deydi. Quyida sifatsiz tovarni qaytarish va almashtirish tartibi O'zbekiston Respublikasining «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi Qonuni (amaldagi tahrir) asosida tushuntirilgan.

Nuqsonli tovar sotilsa nima talab qilish mumkin?

Agar nuqson shartnoma tuzilayotganda aytilmagan bo'lsa, iste'molchi o'z xohishiga ko'ra quyidagilardan birini talab qilishi mumkin (Qonun, 13-modda):

1. tovarni aynan shunday marka (model, artikul)dagi sifatli tovarga almashtirish;
2. tovarni boshqa markadagi shunday tovarga almashtirib, narxni qayta hisob-kitob qilish;
3. nuqsonni bepul bartaraf etish yoki iste'molchi (uchinchi shaxs) nuqsonni tuzatishga qilgan xarajatni qoplash;
4. narxni nuqsonga mutanosib kamaytirish;
5. shartnomani bekor qilib, ko'rilgan zararni qoplash (pulni qaytarish).

Talab sotuvchiga qo'yiladi.

Qaysi muddatda talab qilish mumkin?

Nuqson quyidagi muddat ichida aniqlangan bo'lsa (13-modda):

• tovarning kafolat muddati yoki yaroqlilik muddati ichida;
• kafolat va yaroqlilik muddati belgilanmagan tovarlarda — 6 oy ichida;
• ko'chmas mulk bo'yicha — topshirilgan kundan 2 yil ichida (shartnomada uzoqroq muddat bo'lmasa);
• mavsumiy tovarlar uchun — Hukumat belgilagan muddatda.

Chek kerakmi?

Talab kassa yoki tovar cheki yoxud xaridni tasdiqlovchi boshqa hujjat yoki dalil taqdim etilsa ko'rib chiqiladi; kafolat muddati belgilangan tovarlar bo'yicha esa rasmiylashtirilgan texnik pasport (yoki uning o'rnini bosuvchi hujjat) ham kerak (13-modda). Shuning uchun chek va kafolat talonini saqlab qo'ying.

Almashtirish muddatlari

Sotuvchi (ishlab chiqaruvchi) nuqsonli tovarni aynan shunday tovarga (14-modda):

• 7 kun ichida almashtirishi shart;
• sifatni qo'shimcha tekshirish kerak bo'lsa — talab qo'yilgan paytdan 20 kun ichida;
• aynan shunday tovar yo'q bo'lsa — 1 oy ichida;
• cho'l va olis joylarda — navbatdagi tovar yetkazib berish muddatida, lekin 2 oydan kechiktirmay.

Bu muddatlarning har bir kechiktirilgan kuni uchun sotuvchi (ishlab chiqaruvchi) tovar narxining 1 foizi miqdorida penya to'laydi — almashtirilgan tovarni berish bilan bir vaqtda.

Bepul ta'mir

• Kafolat muddatida topilgan nuqsonni sotuvchi 20 kun, ishlab chiqaruvchi 10 kun ichida bepul tuzatishi kerak (15-modda).
• Uzoq muddat foydalaniladigan tovar ta'mirlanayotganda, iste'molchining talabi bilan nuqsonli tovar topshirilganidan keyin 3 kun ichida vaqtincha foydalanish uchun shunday tovar berib turiladi va sotuvchi hisobidan yetkazib beriladi (Hukumat ro'yxatidagi tovarlar bundan mustasno).
• Ta'mir davrida kafolat muddati tovardan foydalana olmagan vaqtga uzaytiriladi.
• Vaqtincha tovar berish kechiktirilgan yoki ta'mir shartnomadagi muddatdan kechiktirilgan har bir kun uchun — narxning 1 foizi penya.
• Kafolat tugagandan keyin ham, ishlab chiqaruvchi aybi bilan jiddiy nuqson aniqlansa, xizmat muddati ichida (u belgilanmagan bo'lsa — 10 yil ichida) ishlab chiqaruvchidan bepul tuzatishni talab qilish mumkin.

Sotuvchi bajarmasa — pul qaytariladi

Sotuvchi almashtirish yoki ta'mir talabini bajarmasa, iste'molchi narxni kamaytirishni yoki shartnomani bekor qilib, zarar va ma'naviy zararni qoplashni talab qilishi mumkin (16-modda).

• Shartnoma bekor qilinayotganda narx oshgan bo'lsa — talab qo'yilgan paytdagi narx, tushgan bo'lsa — xarid paytidagi narx bo'yicha hisob-kitob qilinadi (17-modda).
• Pul, kelishuvda boshqacha bo'lmasa, qanday to'langan bo'lsa, shunday shaklda qaytariladi (karta — kartaga, naqd — naqd).
• Kreditga olingan tovar qaytarilsa, to'langan summa qaytariladi, kredit bilan bog'liq xarajatlar va foizlar ham qoplanadi.
• Katta hajmli yoki 5 kg dan og'ir tovarni ta'mir, almashtirish uchun olib ketish va qaytarib keltirish — sotuvchi (ishlab chiqaruvchi) hisobidan.

Sifatli tovarni ham qaytarsa bo'ladimi?

Ha. Sifatli nooziq-ovqat tovarni xarid qilingan kundan 10 kun ichida o'sha sotuvchida aynan shunday tovarga almashtirish, bunday tovar bo'lmasa — pulni qaytarib olish mumkin (18-modda). Shartlar:

• tovardan foydalanilmagan, shikastlanmagan;
• qadog'i bilan qaytarilyapti, iste'mol xususiyatlari saqlangan;
• shu sotuvchidan olinganini tasdiqlovchi asos bor.

Almashtirilmaydigan tovarlar ro'yxatini Hukumat belgilaydi.

«Qaytarilmaydi» degan yozuv-chi?

Shartnomaning iste'molchi huquqlarini cheklaydigan va qonunga zid shartlari haqiqiy emas. Sotuvchi qo'shimcha tovar yoki xizmatni majburan sotishga, ko'rsatilmagan xizmat uchun haq olishga haqli emas (21-modda). Do'kondagi «sotilgan tovar qaytarilmaydi» yozuvi qonundagi huquqlaringizni bekor qilmaydi.

Sudga murojaat

• Huquq buzilsa, iste'molchi sudga murojaat qilishi mumkin. Da'vo, qonun hujjatlarida boshqacha belgilanmagan bo'lsa, javobgar, iste'molchi joylashgan yoki zarar yetkazilgan joydagi sudga beriladi (29-modda).
• Bunday da'volar bo'yicha iste'molchilar davlat bojidan ozod.
• Sud aybdor shaxsdan ma'naviy zarar undirishi mumkin — mulkiy zarar qoplanganidan qat'i nazar (22-modda).

Qisqacha

• Nuqsonli tovar — almashtirish, ta'mir, narxni kamaytirish yoki pulni qaytarish: tanlov sizda;
• almashtirish — 7 kun (tekshiruv bilan 20 kun), ta'mir — 20 kun; kechiksa har kun 1% penya;
• sifatli nooziq-ovqat tovar — 10 kun ichida qadog'i bilan almashtirish yoki qaytarish;
• chekni saqlang; sudda davlat boji to'lanmaydi.

Ushbu maqola umumiy ma'lumot uchun. Aniq vaziyatingiz bo'yicha qaror qabul qilishdan oldin moddalarni lex.uz'da tekshiring yoki yuristga murojaat qiling.

Savolingiz bormi? Do'kon bilan nizoyingizni oddiy so'z bilan yozing — NaSher AI qonun moddalari bilan nima talab qilish mumkinligini aytadi. Telegram'da: @NaSheraibot.