Ilmiy maqola ·
Huquqiy AI javoblarining aniqligini rasmiy manba (lex.uz) bilan tekshirish: NaSher AI misolida
Abdurashidov Sherzodbek
Annotatsiya
Katta til modellariga asoslangan huquqiy yordamchilar tobora keng qo'llanilmoqda, biroq ular mavjud bo'lmagan yoki noto'g'ri qonun moddalarini keltirishi (gallyutsinatsiya) bilan bog'liq jiddiy xavf tug'diradi. Ushbu maqolada O'zbekiston qonunchiligi bo'yicha savollarga javob beruvchi NaSher AI tizimi misolida AI javoblaridagi modda havolalarini rasmiy manba — Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi (lex.uz) — bilan ikki bosqichli tekshirish usuli taklif etiladi va baholanadi. Usulda javobni yozuvchi modul va undan mustaqil tekshiruvchi modul ajratiladi: tekshiruvchi javobdagi har bir modda havolasini lex.uz'dagi amaldagi tahrir matni bilan so'zma-so'z solishtiradi. Tizim ishga tushirilgan ilk oyda (2026-yil 2–30-oktabr) 779 nafar foydalanuvchidan 1 555 ta savol qabul qildi va 1 362 ta batafsil javob berdi; haftalik savollar soni birinchi haftadagi 23 tadan oxirgi haftada 687 taga — qariyb 30 baravar — o'sdi, eng faol kunda 303 ta savol kelib tushdi. Javobning mediana vaqti 3 daqiqa 43 soniyani tashkil etdi. Maqolada usulning tuzilishi, tekshiruv mezonlari va uni amaliy tizimda qo'llash tajribasi bayon etiladi. Rasmiy manba bilan avtomatik tekshirish huquqiy AI javoblarining ishonchliligini ta'minlashning amaliy va arzon usuli sifatida tavsiya etiladi.
Kalit so'zlar: sun'iy intellekt, huquqiy axborot, katta til modellari, gallyutsinatsiya, lex.uz, RAG, javoblarni tekshirish, NaSher AI